Fed'in bilançosunda 0.4t dolar

Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) covid-19 pandemisi başlamadan önce, 2020 Mart başında, Federal Reserve'ün (Fed) bilançosunun büyüklüğü 4.24t dolar idi. Fed, 2022 Nisan'a kadar 4.72t dolar basarak bilançosunu 8.96t dolara çıkardı ve 2022 Nisan'dan bu yana da para yakarak bilançosunu küçültüyor. Cevabını aradığımız soru: Bilanço normale ne zaman dönecek? Normalden kastımız da şu: Fed, faizi uzun vadeli enflasyon hedefi olan %2'ye doğru indirdikçe enflasyon yükselmiyorsa bilanço normale dönmüş demektir.

Fed'in bilançosu

Bir merkez bankası çok para basar da yüksek enflasyona neden olursa o paranın enflasyon üretemez hale gelmesi iki yolla olur:

• Merkez bankası tarafından yakılarak: Merkez bankası parayı bastığı gibi yakar. Bunu, aldığından daha fazla varlık, genelde devlet tahvili, satarak yapar. Yok edilen para enflasyon üretemez.

• Ekonomi tarafından kullanılarak: Çok para ekonomiyi büyütür. Para daha çok mal ve hizmete bölündükçe enflasyon üretme kabiliyetini kaybeder. Çok para fiyatları artırır. Fiyatlar arttıkça aynı malı veya hizmeti almak için daha fazla para gerekir ve paranın bir kısmı enflasyon üreterek daha fazla enflasyon üretemez hale gelir.

Fed, bastığı 4.72t doların 2.36t dolarını yakarak etkisiz hale getirdi. Peki, ekonomi bu fazla paranın ne kadarını etkisiz hale getirdi? 2008 krizi sonrasında bilanço büyüklüğünün nominal gayrisafi yurt içi hasılaya (gsyih) oranı olarak öne çıkan aralık 0.18-0.20. ABD'nin 2025 yılı gsyih'i 30.5t dolar olacak diyelim. Demek ki 1 Ocak 2026'da 30.5 × 0.2 = 6.1t dolarlık bir bilanço normal olacak. (Ben bu oranın 0.20'nin altına düşmeyeceğini düşündüğüm için ona göre hesap yaptım. İsteyen başka bir oran kullanabilir.) 1 Ocak'a kadar Fed'in 0.1t dolar daha yakacağını varsayarsak bilançosu 6.5t dolara düşecek demektir. O halde, yeni yılın başında 6.5t − 6.1t = 0.4t dolar daha olacak bilançodan temizlenmesi gereken!

Çoğu gitti, azı kaldı! 4.72t dolar gibi korkunç büyüklükteki bir paranın ancak 4 yıl sonunda çoğu enflasyon üretemez hale gelecek. Yani aşırı para bolluğu günleri geride kalıyor, işler normalleşiyor. Zaten büyüme rakamlarına bakınca da bunu görüyoruz. Yüksek faize ve para yakmaya rağmen 2022, 2023 ve 2024'te %2.5, %2.9 ve %2.8 gibi yüksek oranlarda büyüyen (ve %5.0, %3.0 ve %2.9 gibi yüksek çekirdek enflasyon üreten) ekonomi, 2025'in ilk yarısında geçen yılın ilk yarısına göre %1.9 büyüdü. (ABD'nin 2000 ve sonrası ortalama büyüme hızı %2.1.)

---

Merkez bankasının bilançosu durduğu yerde enflasyon üretmez, enflasyon üretebilmesi için krediye dönüşmesi gerekir. Pandemi döneminde faizler sıfıra yakın olduğu için bilanço krediye dönüştü ve yüksek enflasyona neden oldu. Zaten M2'ye bakarsak bunu görürüz: 2020 Mart'tan 2022 Mart'a kadar M2 artışı 21.86t − 16.07t = 5.79t dolar! Bilançoya eklenenden daha fazla para M2'ye eklendi çünkü faiz düşüktü. Bu arada, 2022 Mart'ta 21.86t dolar olan M2, üç buçuk yılda sadece %0.8 artarak 2025 Temmuz'da 22.03t dolar oldu. Enflasyonla mücadelenin güzel bir örneği!

ABD M2